Hướng dẫn cách cúng tất niên đơn giản và chi tiết nhất năm 2024

Lễ tất niên là một trong những phong tục tập quán lâu đời, mang đậm bản sắc truyền thống của người Việt Nam. Nghi lễ diễn ra với ý nghĩa nhằm ghi dấu cột mốc kết thúc năm cũ và chào đón  tân niên an lành.

Hơn thế nữa, tất niên còn là dịp đoàn viên, sum vầy và đoàn tụ giữa các thành viên trong gia đình. Nắm rõ các nghi thức cúng tất niên chính là góp phần vào việc gìn giữ, kế thừa giá trị truyền thống của dân tộc. Đồng thời thể hiện lòng biết ơn và tri ân chân thành đến tổ tiên, bề trên.

Ngoài các lễ vật truyền thống phải có như hoa quả, đèn nến, lễ cúng tất niên cần được chuẩn bị chỉn chu mâm cỗ gia tiên, mâm cỗ ngoài trời và bài văn khấn. Trong bài viết dưới đây, Phổ Nghi Hương sẽ hướng dẫn chi tiết và đầy đủ đến bạn về cách cúng tất niên, từ chuẩn bị lễ vật cho đến quy trình thực hiện lễ cúng.

cách cúng tất niên cuối năm
Lễ cúng tất niên – Nét văn hóa đẹp của dân tộc Việt Nam

1. Cúng tất niên sẽ diễn ra khi nào?

Theo phong tục truyền thống, cúng tất niên là một trong những ngày lễ quan trọng, thường diễn ra vào những ngày cuối cùng của năm âm lịch. Trong đó, lễ cúng tất niên có thể là ngày 30 tháng Chạp (nếu là năm đủ) hoặc ngày 29 tháng Chạp (nếu là năm thiếu).

Theo các chuyên gia phong thủy, khung giờ tốt nhất để thực hiện lễ cúng tất niên năm 2024 rơi vào các ngày sau:

  • Ngày 28 tháng 12 âm lịch có các khung giờ đẹp để cúng gồm: Dần (3 – 5 giờ), Mẹo (5 – 7 giờ), Tỵ ( 9 – 11 giờ), Thân (15 – 17 giờ), Tuất (19 – 21 giờ), Hợi (21 – 23 giờ).
  • Ngày 29 tháng 12 âm lịch có các khung giờ đẹp để cúng: Tý (23 – 1 giờ), Sửu ( 1 – 3 giờ), Thìn (7 – 9 giờ), Tỵ (9 – 11 giờ), Mùi (13 – 15 giờ), Tuất (19 – 21 giờ).
  • Ngày 30 tháng 12 âm lịch có các khung giờ đẹp để cúng gồm: Tý (23 – 1 giờ), Dần (3 – 5 giờ), Mẹo (5 – 7 giờ), Ngọ (11 – 13 giờ), Mùi (13 – 15 giờ), Dậu (17 – 19 giờ).

Theo quan điểm của người trẻ hiện nay, nghi lễ cúng tất niên có thể được thực hiện vào bất kỳ thời gian nào trong ngày, vì cùng mang một ý nghĩa chung là rước ông Táo và tổ tiên về nhà, thể hiện cho sự sum họp và đoàn kết.

Tuy nhiên, để giữ vững giá trị truyền thống tốt đẹp từ xưa nay, lễ cúng tất niên tốt nhất nên tổ chức vào những ngày cuối cùng của năm.

hướng dẫn cúng tất niên cuối năm
Cúng tất niên diễn ra vào những ngày cuối cùng của năm

2. Cúng tất niên cuối năm cần chuẩn bị những gì?

Ngày tất niên luôn là cột mốc quan trọng của năm, vì thế lễ cúng tất niên cần phải chuẩn bị chu đáo và chỉn chu từ lễ vật cho đến mâm cúng.

2.1 Lễ vật cúng tất niên cuối năm

Các lễ vật truyền thống cần phải có trong mâm cúng tất niên cuối năm:

  • Mâm ngũ quả
  • Hương, hoa
  • Đèn nến
  • Giấy tiền vàng mã
  • Trầu cau
  • Trà, rượu, nước
  • Bánh chưng, bánh tét
  • Mâm cỗ chay hoặc mâm cỗ mặn

2.2 Chuẩn bị mâm cỗ tất niên theo vùng miền

So với các ngày lễ thông thường, mâm cỗ tất niên thường được chuẩn bị kỹ lưỡng và thịnh soạn hơn. Mặc dù hòa chung văn hóa cúng tất niên, tuy nhiên tùy theo tập tục truyền thống giữa Bắc – Trung – Nam mà sẽ có những điểm khác biệt.

Về cơ bản, mỗi miền đều sẽ có những nét đẹp khác nhau. Vì vậy, bạn đọc có thể tham khảo và điều chỉnh mâm cỗ sao cho phù hợp với phong tục địa phương.

Mâm cỗ tất niên miền Bắc

Ở miền Bắc, mâm cỗ tất niên lúc nào cũng phải chuẩn bị đầy đủ theo nguyên tắc 4 bát, 4 đĩa với cỗ nhỏ và 6 đĩa, 6 bát hoặc 8 đĩa, 8 bát cho mâm cỗ lớn. Ngoài ra, một số nhà còn chuẩn bị mâm cỗ lớn xếp thành 2 đến 3 tầng.

Mâm cỗ tất niên miền Bắc thường được chuẩn bị thịnh soạn, tỉ mỉ với các món ăn truyền thống đặc trưng như bánh chưng, canh giò hầm măng, chả giò, miến xào lòng gà, dưa muối, gà luộc,…

hướng dẫn cách cúng tất niên
Mâm cỗ tất niên miền Bắc

Mâm cúng tất niên miền Nam

Mâm cúng tất niên miền Nam thường không quá đặt nặng về vấn đề hình thức. Vào ngày này, mâm cúng được bày trí đa dạng và đẹp mắt với nhiều món ăn đặc trưng như thịt kho tàu, canh khổ qua, chả giò, bánh tét, củ kiệu, thịt heo quay,…

hướng dẫn cách cúng tất niên cuối năm
Mâm cỗ tất niên miền Nam

Mâm cúng tất niên miền Trung

Khác với mâm cúng miền Bắc, mâm cúng tất niên miền Trung không gò bó về nguyên tắc 4-4, 6-6 hay 8-8 bát, đĩa. Tuy thế, mâm cúng vẫn được bố trí sung túc với các món ăn truyền thống như bánh tét, miến xào, giò lụa, thịt gà, thịt heo ngâm mắm,…

hướng dẫn lễ cúng tất niên
Mâm cỗ tất niên miền Trung

2.3 Văn khấn cúng tất niên cuối năm

Dưới đây là bài văn khấn tất niên trong nhà và ngoài trời được trích từ “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” – NXB Văn hóa thông tin. Ngoài ra, bạn đọc có thể tự soạn lời văn khấn theo ý mình để thể hiện lòng thành kính đến bậc bề trên.

Bài cúng tất niên ngoài trời

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Kính lạy: Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần.

Ngài Kim niên đương cai Thái tuế chí đức tôn Thần.

Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các Ngài Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.

Hôm nay là ngày …… tháng Chạp năm ……….

Tín chủ chúng con là: …………………………………………………………………

Ngụ tại: ………………………………………………………………………………….

Trước Án tọa kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.

Nay là ngày…. Tết, chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh cụ soạn, sửa lễ Tất niên, dâng cúng Thiên Địa, Tôn Thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư Linh.

Theo như thường lệ Tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị Tôn Thần, Liệt vị Gia tiên, bản xứ tiền hậu Chủ hương linh, giáng lâm án tọa, phù thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia, lớn bé trẻ già, bình an thịnh vượng. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.

Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám…

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Bài cúng tất niên trong nhà

Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.

Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.

Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.

Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.

Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ ……………..

Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm …………………. (Âm lịch).

Tín chủ (chúng) con là: …………..Tuổi:………..………

Ngụ tại: …………

Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.

Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh.

Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án tọa, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khỏe, gia đình hòa thuận.

Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.

Phục duy cẩn cáo!

3. Hướng dẫn cách cúng tất niên cuối năm chính xác nhất năm 2024

Theo phong tục truyền thống, người lớn trong hộ gia đình sẽ là người đảm nhận trách nhiệm thực hiện nghi lễ cúng tất niên. Đối với doanh nghiệp, các quán ăn hoặc nhà hàng, người đứng đầu, người chủ sẽ là người tổ chức lễ cúng. Để tạo bầu không khí trang nghiêm và trang trọng của buổi lễ, người khấn cần phải diện trang phục lịch sự, chỉnh tề.

Tuy nhiên, không cần quá quan trọng về việc chọn người đứng đầu thực hiện lễ cúng, bởi vì ai trong gia đình cũng đều cầu mong bình an, may mắn và sự sum họp trong ngày năm mới.

Đến giờ thực hiện nghi lễ, người chủ trì tiến hành đốt và thắp hương lên bàn thờ bằng tấm lòng thành kính. Giọng đọc văn khấn cần phải rõ ràng, rành mạch và thành tâm. Đồng thời điều chỉnh tốc độ đọc vừa phải, không nên quá nhanh hoặc quá chậm.

Sau khi đọc xong văn khấn, gia chủ chắp tay và vái 3 vái để kết thúc buổi lễ. Cuối cùng, hạ lễ và thu lộc sau khi đợi hết một nén hương.

hướng dẫn lễ cúng tất niên cuối năm
 Nghi thức thực hiện lễ cúng tất niên

4. Bày mâm cúng tất niên như thế nào

Theo quan niệm phong thủy, mâm cúng tất niên thường có hai phần là mâm cúng gia tiên (mâm cúng trong nhà) và mâm cúng ngoài trời. Trong đó, mâm cúng gia tiên được dành để dâng lên tổ tiên, ông bà và mâm cúng ngoài trời được bày trí để cúng Trời, cúng Phật.

Thông thường, mâm cúng gia tiên sẽ được đặt ở một chiếc bàn riêng ngay dưới bàn thờ chính. Theo tập tục, bàn thờ chính chỉ được phép bày trí hoa, trái cây tươi và một ít vàng mã. Trong trường hợp bàn riêng quá chật chội, gia chủ có thể đặt bánh chưng, chè và xôi tại bàn thờ chính.

Ngoài trang trí các lễ vật quen thuộc, mâm cúng trong nhà cần được chuẩn bị thêm 4 bát, 4 đĩa, 6 bát, 6 đĩa hoặc 8 bát, 8 đĩa, tùy thuộc vào quy mô mâm cỗ do gia chủ chuẩn bị.

Đối với mâm cúng ngoài trời, cách bày trí có thể linh hoạt dựa theo lối sống của từng gia đình và tập tục địa phương. Trong đó, bánh chưng hoặc bánh tét, hoa tươi, trầu cau, thịt gà và vàng mã là những lễ vật không thể thiếu.

cúng tất niên như thế nào
Mâm cúng gia tiên ngày tất niên

5. Cần lưu ý những gì khi làm lễ cúng tất niên cuối năm?

Một số lưu ý quan trọng mà gia chủ cần quan tâm khi làm lễ cúng tất niên cuối năm:

  • Nhà cửa, đặc biệt là bàn thờ cần được dọn dẹp sạch sẽ trước khi nghi lễ diễn ra.
  • Người chủ trì nghi lễ phải diện trang phục lịch sự, chỉnh tề. Trong quá trình lễ cúng diễn ra, không nên cười đùa làm ảnh hưởng đến sự trang nghiêm của buổi lễ.
  • Tất niên mang ý nghĩa tượng trưng cho sự sum họp, sum vầy, do đó sự hiện diện đầy đủ của các thành viên trong gia đình thể hiện sự ấm cúng, sung túc.
  • Khi chuẩn bị lễ cúng cần phải cẩn thận, tránh đổ vỡ. Bởi theo quan niệm tâm linh, điều này thường ngụ ý cho những điều không may mắn.
  • Không nên cãi nhau, chửi mắng vào ngày tất niên. Thay đó có thể đề cập đến những chuyện vui vẻ và những điều tốt lành để cầu may cho một năm mới.

6. Một số câu hỏi thường gặp khi cúng tất niên cuối năm

6.1 Cúng tất niên có bắt buộc không?

Nghi lễ cúng tất niên không mang tính chất bắt buộc. Việc thực hiện lễ cúng góp phần duy trì nét đẹp văn hóa truyền thống của cha ông ta, đồng thời cũng là dịp để gia đình sum vầy với nhau.

6.2 Tất niên nên cúng chay hay mặn?

Mâm cỗ tất niên chay hay mặn tùy thuộc vào văn hóa, tín ngưỡng của từng vùng miền và từng gia đình. Tuy nhiên, không cần quá đặt nặng vấn đề mặn hay chay, miễn là thể hiện lòng thành kính và biết ơn đến với tổ tiên.

6.3 Bày mâm ngũ quả trước hay sau cúng tất niên?

Mâm ngũ quả thường được trưng cùng lúc với hương hoa vào ngày cúng tất niên và sẽ được thờ xuyên suốt các ngày Tết.

Từ bao đời nay, nghi lễ cúng tất niên luôn là nét đẹp trong văn hóa và đời sống của người Việt ta. Với những thông tin trên, Phổ Nghi Hương hy vọng bài viết đã giúp bạn nắm rõ hơn về lễ cúng tất niên, cách chuẩn bị lễ vật, cách bày biện mâm cúng cũng như nghi thức thực hiện lễ chính xác.

Thông tin liên hệ Phổ Nghi Hương - Thương hiệu nhang sạch Việt Nam
Pho Nghi Huong

PHỔ NGHI HƯƠNG

Phổ Nghi Hương được thành lập vào 2023 và phát triển thương hiệu trở thành một trong những thương hiệu nhang sạch hàng đầu tại Việt Nam, với hơn 300.000 gia đình tin dùng và 185 đại lý trên toàn quốc. Phổ Nghi Hương đã dành 9 năm để tìm hiểu nghiên cứu về nguyên liệu làm nhang, quy trình sản xuất nhang sạch, cách dùng nhang cũng như kiến thức về thờ cúng và văn hóa tín ngưỡng

Chúng tôi không ngừng học hỏi, trau dồi để tạo ra những sản phẩm nhang sạch mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, đáp ứng nhu cầu tâm linh của người Việt.

Mục lục